Đề xuất hoàn thiện quy định bảo hộ giống cây trồng

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa đề nghị hoàn thiện quy định bảo hộ giống cây trồng, bảo vệ quyền chọn tạo giống và bảo đảm phù hợp với các cam kết quốc tế.

Sáng 3/11, Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI tiếp tục chương trình làm việc với nội dung thảo luận tại hội trường về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. 

Ủy viên chuyên trách Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội Hoàng Văn Nghĩa - Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi, tham gia thảo luận về dự án Luật Sở hữu trí tuệ.

Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa cho rằng, Việt Nam có nguồn tài nguyên di truyền phong phú, sở hữu nhiều giống cây trồng có giá trị và là một trong những quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới.

Tuy nhiên, khả năng cạnh tranh quốc tế của nhiều sản phẩm nông nghiệp chủ lực vẫn còn hạn chế. Một trong những nguyên nhân là thể chế pháp lý về sở hữu trí tuệ chưa tạo đủ động lực thúc đẩy thương mại hóa và chưa hoàn toàn tương thích với các chuẩn mực quốc tế.

Dẫn chứng từ thực tế sản xuất, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa cho rằng một số giống nông sản có chất lượng tốt của Việt Nam như xoài cát Hòa Lộc, thanh long ruột đỏ vẫn gặp hạn chế về đặc tính thương mại, khả năng bảo quản và vận chuyển xa.

Trong khi đó, một số giống cây trồng của các nước trong khu vực được nghiên cứu bài bản về đặc tính thương mại và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ chặt chẽ, tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường.

Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa đánh giá cao Báo cáo thẩm tra số 1208 của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, đồng thời lưu ý Việt Nam hiện là thành viên của 34 điều ước, cam kết quốc tế về sở hữu trí tuệ.

Tuy nhiên, một số quy định trong dự thảo Luật vẫn chưa bảo đảm tính tương thích với Công ước Bảo hộ giống cây trồng mới (UPOV), nhất là quy định về đình chỉ hiệu lực bằng bảo hộ.

Cụ thể, tại Điều 170, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa đề nghị xem xét bãi bỏ quy định bằng bảo hộ tự động bị đình chỉ hiệu lực tại Khoản 3. Thay vào đó, cần quy định cơ quan quản lý phải gửi thông báo yêu cầu chủ bằng thực hiện nghĩa vụ, đồng thời gia hạn một khoảng thời gian nhất định trước khi quyết định đình chỉ.

Theo đại biểu Hoàng Văn Nghĩa, cách tiếp cận này sẽ bảo đảm phù hợp với Điều 22.1(b)(ii) của Công ước UPOV, cũng như bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ bằng bảo hộ.

Đối với quy định mở rộng phạm vi quyền của chủ bằng bảo hộ đối với giống cây trồng có nguồn gốc chủ yếu (EDV) tại Điều 187, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa bày tỏ lo ngại về việc áp dụng quy định mới đối với cả những bằng bảo hộ đã được cấp trước thời điểm luật có hiệu lực.

Theo đại biểu Hoàng Văn Nghĩa, quy định này có thể ảnh hưởng đến các giống cây trồng do viện nghiên cứu, doanh nghiệp và nhà chọn tạo trong nước đã đầu tư, nghiên cứu, khai thác hợp pháp.

Từ những phân tích trên, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa kiến nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung rõ quy định miễn trừ vì mục đích nghiên cứu và chọn tạo giống (Breeder’s Exemption) tại Điều 187.

Cụ thể, các nhà khoa học, viện nghiên cứu được sử dụng giống cây trồng đã được bảo hộ làm vật liệu khởi đầu để nghiên cứu, chọn tạo giống mới có đặc tính ưu việt mà không bị coi là xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, theo phạm vi miễn trừ được pháp luật quy định.

Bên cạnh đó, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa đề nghị sửa đổi quy định chuyển tiếp tại Khoản 5, Điều 3 theo hướng không áp dụng hồi tố việc mở rộng phạm vi quyền tại Điều 187.

Cần quy định rõ các tổ chức, cá nhân đã đầu tư, khai thác hợp pháp giống cây trồng trước ngày luật có hiệu lực được tiếp tục khai thác, không bị coi là xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ chỉ vì quy định mới được ban hành.