Bài toán cảnh báo sớm từ thảm họa lũ quét ở Nepal

Thảm họa sạt lở đất và lũ quét kinh hoàng quét qua khu vực biên giới Nepal và Tây Tạng (Trung Quốc) ngày 26/8 đã dẫn tới những thương vong khủng khiếp, đồng thời thổi bùng lo ngại rằng biến đổi khí hậu đang khiến địa chất của các vùng núi cao và vùng cực trở nên bất ổn, đe dọa hàng triệu người sinh sống ở hạ lưu.

Hình ảnh vệ tinh cho thấy nguyên nhân chính của dòng thác bùn, nước và băng tràn dọc sông Bhote Koshi là một vụ sập băng ở độ cao lớn trên dãy Himalaya. Theo các nhà khoa học, những thảm họa liên quan đến sông băng đang trở nên thường xuyên và nghiêm trọng hơn do tình trạng nóng lên toàn cầu. 

Theo giới khoa học, khoảng một nửa trong số hơn 200.000 sông băng trên núi của thế giới có thể biến mất vào cuối thế kỷ này, ngay cả khi các mục tiêu khí hậu tham vọng nhất được thực hiện. Trước thực trạng đó, các chuyên gia nhấn mạnh hệ thống cảnh báo sớm đóng vai trò sống còn.

Hiện nhiều hệ thống cảnh báo chủ yếu dựa vào các trạm đo mực nước sông, vốn phù hợp với lũ do mưa theo mùa hơn so với các đợt sóng lũ di chuyển với tốc độ hàng chục mét mỗi giây. Theo dõi sát diễn biến khí hậu và tăng cường hợp tác xuyên biên giới cũng được xem là yếu tố then chốt, khi nhiều dòng sông và hồ băng tiềm ẩn nguy cơ vỡ đập nằm vắt qua nhiều quốc gia. 

Giới quan sát nhận định khi Trái Đất tiếp tục ấm lên, các thảm họa tương tự nhiều khả năng sẽ xảy ra thường xuyên hơn. Viễn cảnh này đòi hỏi các quốc gia vùng núi cao phải sớm rà soát quy hoạch dân cư, hạ tầng thủy điện và năng lực cảnh báo tại những khu vực có nguy cơ cao.