Sau kỳ thi vào lớp 10: Làm gì để những giấc mơ không bị gãy?

- Mỗi mùa tuyển sinh lớp 10 đi qua lại để lại nhiều cảm xúc trái chiều. Đó không chỉ là cuộc đua của điểm số mà còn là hành trình của những ước mơ, kỳ vọng và cả những áp lực đối với học sinh và phụ huynh. Khi cánh cửa này khép lại, những câu chuyện phía sau kỳ thi vẫn còn nhiều điều đáng suy ngẫm.

Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 công lập ở Quảng Ngãi vừa khép lại. Một kỳ thi vẫn diễn ra đều đặn mỗi năm, nhưng chưa bao giờ thôi là dấu mốc đầy áp lực đối với hàng chục nghìn học sinh và gia đình.

Năm nay, toàn tỉnh có gần 31.000 học sinh lớp 9. Trong đó, ngoài một số trường chỉ xét tuyển và một bộ phận học sinh không đăng ký dự thi, có gần 27.000 thí sinh bước vào kỳ thi tuyển sinh lớp 10. Đồng nghĩa với con số ấy là gần 27.000 hy vọng về một ngôi trường mơ ước.

Với những học sinh có học lực trung bình, các em thường lựa chọn những trường có tỷ lệ cạnh tranh thấp hơn để tăng cơ hội trúng tuyển. Trong khi đó, những học sinh khá, giỏi lại hướng đến các trường có uy tín để thi. Những học sinh có thành tích học tập nổi bật tiếp tục thử sức vào các trường chuyên như Lê Khiết, Nguyễn Tất Thành. Đó là những lựa chọn phản ánh khát vọng vươn lên của tuổi trẻ, là niềm tin của gia đình và cũng là kỳ vọng về một tương lai tốt đẹp hơn.

Thế nhưng, phía sau những con số này là một thực tế không dễ nói ra. Kỳ thi nào cũng có học sinh đỗ và trượt. Nếu gần 27.000 học sinh dự thi, thì chỉ tiêu vào các trường công lập trên địa bàn tỉnh chỉ khoảng 21.000 em. Điều đó đồng nghĩa với việc khoảng 6.000 học sinh sẽ không thể bước vào cánh cửa trường công như mong muốn.

6.000 em trượt trường công, cũng đồng nghĩa với chừng đó giấc mơ có thể dang dở. Là những ánh mắt chờ đợi của cha mẹ và cũng là những nỗi buồn âm thầm của tuổi mới lớn.

Chỉ vài tuần nữa thôi, khi điểm thi được công bố, niềm vui sẽ đến với nhiều em. Các em sẽ háo hức chuẩn bị cho một chặng đường mới ở ngôi trường mình yêu thích. Nhưng ở chiều ngược lại, sẽ có những học sinh phải đối diện với cảm giác hụt hẫng khi tên mình không có trong danh sách trúng tuyển.

Điều đáng lo là áp lực này không chỉ xuất hiện khi có kết quả. Ngay sau khi rời phòng thi, nhiều em đã biết mình làm bài tốt hay không. Có em vui vẻ vì hoàn thành được bài làm. Nhưng cũng có em thất thần vì quên kiến thức, làm sai dạng bài quen thuộc hoặc không đủ thời gian hoàn thành bài thi. Không ít học sinh đã khóc ngay sau buổi thi. Có em bỏ ăn, mất ngủ, tự trách bản thân. Có em mang tâm trạng nặng nề suốt nhiều ngày chỉ vì nghĩ rằng mình đã đánh mất cơ hội.

Ở độ tuổi 15, các em vẫn đang trong giai đoạn phát triển về tâm lý. Những thất bại đầu đời thường được cảm nhận rất sâu sắc. Các em chưa có nhiều trải nghiệm để hiểu rằng cuộc đời luôn có những ngã rẽ khác nhau. Trong suy nghĩ non trẻ của các em, một kỳ thi có thể được xem như tất cả. Một kết quả không như mong muốn đôi khi bị nhìn nhận như sự kết thúc của một giấc mơ.

Đó cũng là lúc áp lực từ gia đình và xã hội vô tình trở thành gánh nặng. Nhiều phụ huynh yêu thương con bằng sự kỳ vọng. Điều đó hoàn toàn dễ hiểu. Ai cũng mong con mình học tốt, đỗ đạt và có tương lai rộng mở. Nhưng đôi khi, những kỳ vọng quá lớn lại khiến các em cảm thấy mình phải gánh trên vai trách nhiệm vượt quá sức của lứa tuổi.

Có những đứa trẻ sợ điểm thấp hơn là sợ bị la mắng. Có những em buồn không phải vì rớt trường mình thích, mà vì sợ làm cha mẹ thất vọng. Và cũng có những em mặc cảm khi thấy bạn bè đỗ đạt còn mình phải chọn một con đường khác.

Chính vì vậy, câu chuyện tuyển sinh lớp 10 không chỉ là câu chuyện của giáo dục, mà còn là câu chuyện của tâm lý học đường, của định hướng nghề nghiệp và của cách xã hội nhìn nhận thành công.

Nhiều năm qua, dư luận vẫn đặt câu hỏi là có nên bỏ kỳ thi vào lớp 10 hay không? Có nên mở rộng cơ hội vào trường công cho tất cả học sinh?

Đó là những vấn đề lớn cần được nghiên cứu kỹ lưỡng. Tuy nhiên, trong điều kiện hiện nay, khi năng lực tiếp nhận của hệ thống trường công vẫn còn giới hạn, việc tuyển chọn học sinh là điều khó tránh khỏi. Vấn đề quan trọng hơn là làm sao để giảm bớt áp lực cho các em và giúp những học sinh không đỗ vào trường công vẫn có cơ hội phát triển bình đẳng.

Trước hết, cần thay đổi nhận thức rằng trường công lập mới là con đường duy nhất dẫn đến thành công. Trên thực tế, nhiều học sinh học ở trường tư thục, trung tâm giáo dục thường xuyên hay các cơ sở giáo dục nghề nghiệp vẫn trưởng thành, có việc làm tốt và thành công trong cuộc sống. Thành công không được quyết định bởi tên của ngôi trường, mà bởi sự nỗ lực, ý chí và khả năng thích nghi của mỗi người.

Bên cạnh đó, công tác hướng nghiệp cần được thực hiện sớm và thực chất hơn. Không phải học sinh nào cũng phù hợp với con đường học thuật truyền thống. Nhiều em có năng khiếu nghề nghiệp, kỹ thuật, công nghệ hoặc các lĩnh vực thực hành khác. Nếu được định hướng đúng, các em hoàn toàn có thể tìm thấy thế mạnh của mình và phát triển thành công từ rất sớm.

Đối với các bậc phụ huynh, điều quan trọng nhất trong những ngày chờ điểm có lẽ không phải là liên tục hỏi con làm bài được bao nhiêu điểm, mà là giúp con hiểu rằng gia đình luôn ở bên cạnh dù kết quả thế nào. Một lời động viên đúng lúc đôi khi có giá trị hơn rất nhiều những bài học đạo lý dài dòng.

Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 rồi sẽ qua đi. Điểm số rồi cũng sẽ được công bố. Nhưng điều còn lại lâu dài chính là cách người lớn đồng hành cùng các em trong thời khắc ấy.

Bởi suy cho cùng, một kỳ thi chỉ là một cột mốc của tuổi học trò, không phải là thước đo duy nhất của giá trị con người. Một cánh cửa có thể khép lại, nhưng phía trước vẫn còn nhiều cánh cửa khác đang mở ra.

Mong rằng khi kết quả được công bố trong những tuần tới, niềm vui sẽ được nhân lên với những em trúng tuyển. Và với những em chưa đạt được điều mình mong muốn, các em cũng sẽ nhận được sự cảm thông, chia sẻ và động viên để tiếp tục bước đi.

Bởi điều mà giáo dục hướng đến không chỉ là chọn ra ai đỗ, ai trượt. Điều quan trọng hơn là giúp mỗi học sinh giữ được niềm tin vào bản thân, để không giấc mơ nào phải gãy chỉ vì một kỳ thi ở tuổi 15.