Khơi dậy nội lực, phát triển bền vững vùng cao

Hạ tầng được đầu tư, sinh kế từng bước mở rộng, đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào DTTS ở Quảng Ngãi có nhiều chuyển biến. Những kết quả đạt được đang tạo nền tảng để vùng đồng bào DTTS tiếp tục phát triển bền vững.

Kết nối hạ tầng để phát triển

Sau hợp nhất, tỉnh Quảng Ngãi có 65 xã, phường vùng đồng bào DTTS và miền núi, cùng 3 xã có thôn thuộc vùng đồng bào DTTS và miền núi, với hơn 540 nghìn người DTTS thuộc 45 dân tộc.

Những năm qua, nguồn lực đầu tư cho khu vực này được tập trung, từng bước hoàn thiện hạ tầng thiết yếu, tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống và phát triển sản xuất.

Giai đoạn 2022 - 2025, ngân sách nhà nước bố trí hơn 5,3 nghìn tỷ đồng thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi; nguồn vốn tín dụng chính sách dành cho khu vực này gần 584 tỷ đồng.

Từ nguồn lực đầu tư, kết cấu hạ tầng ở vùng đồng bào DTTS từng bước được hoàn thiện. 100% xã có đường giao thông được cứng hóa đến trung tâm, hơn 3.675km đường giao thông đến xã được cứng hóa.

Điện lưới quốc gia đã đến tất cả các xã, internet và 4G được phủ rộng, với hơn 131 nghìn hộ DTTS sử dụng điện lưới quốc gia. Nhiều công trình thủy lợi, nước sinh hoạt, trường học, trạm y tế, chợ và thiết chế văn hóa được đầu tư, nâng cấp.

Hạ tầng tốt hơn mở thêm cơ hội phát triển sản xuất. Việc đi lại thuận tiện, vận chuyển vật tư, nông sản dễ dàng hơn. người dân có điều kiện tiếp cận kỹ thuật, mô hình sản xuất mới và các nguồn lực hỗ trợ sinh kế.

Ông Đinh Văn Bồng, ở xã Sơn Tây Thượng chia sẻ, đường sá được đầu tư nên việc đi lại thuận lợi hơn trước, nông sản làm ra cũng dễ vận chuyển. Bà con có thêm điều kiện tiếp cận những mô hình sản xuất phù hợp, học hỏi kỹ thuật và tìm hướng làm ăn hiệu quả hơn.

Cùng với đầu tư hạ tầng, các chính sách hỗ trợ sản xuất được triển khai khá đa dạng. Toàn tỉnh đã xây dựng hơn 740 mô hình giảm nghèo, dự án phát triển sản xuất; tổ chức tập huấn về cây trồng, vật nuôi, quy trình VietGAP, sản xuất hữu cơ, an toàn sinh học, bảo quản sau thu hoạch, chế biến nông - lâm sản và dược liệu.

Một số mô hình được kết nối với doanh nghiệp, hợp tác xã, từng bước hình thành chuỗi sản xuất gắn với thị trường.

Ông Nguyễn Văn Danh - Chủ tịch UBND xã Cà Đam cho rằng, nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia đã giúp địa phương hoàn thiện nhiều công trình thiết yếu, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân phát triển sản xuất.

Từ điều kiện thực tế, địa phương cũng đã định hướng lựa chọn và phát triển những mô hình kinh tế phù hợp, tạo sinh kế, nâng thu nhập, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn.

Cơ sở hạ tầng được cải thiện, sản xuất có thêm hướng đi đã tạo điều kiện để công tác giảm nghèo đạt kết quả tích cực. Toàn tỉnh đã hỗ trợ xóa gần 11 nghìn 800 nhà tạm, nhà dột nát; bố trí đất sản xuất cho hơn 2.100 hộ; hỗ trợ nước sinh hoạt cho gần 16 nghìn 500 hộ.

Đến cuối năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều còn 4,37%, trong đó có gần 8.800 hộ nghèo DTTS. Bình quân mỗi năm, tỷ lệ hộ nghèo giảm 6,59%.

Nâng cao chất lượng cuộc sống người dân

Những thay đổi ở vùng đồng bào DTTS hôm nay không chỉ thể hiện qua những con đường, công trình mới hay điều kiện sản xuất được cải thiện, mà còn hiện diện trong từng gia đình.

Nhà ở được cải thiện, nước sinh hoạt thuận lợi hơn, trẻ em có điều kiện học tập tốt hơn, người dân được chăm sóc sức khỏe đầy đủ hơn. Chất lượng cuộc sống từng bước được nâng lên, tạo thêm động lực để bà con yên tâm gắn bó với quê hương.

Ông Hồ Minh Sơn, ở xã Cà Đam cảm nhận rõ sự thay đổi ấy trong cuộc sống hằng ngày. Theo ông, so với trước đây, đời sống của bà con đã có nhiều chuyển biến; điều kiện sinh hoạt tốt hơn, việc học của con em được quan tâm, người dân được tiếp cận các dịch vụ y tế thuận lợi hơn. Những thay đổi ấy giúp các gia đình có thêm điều kiện chăm lo cho con cái và từng bước nâng chất lượng cuộc sống.

Cùng với những chuyển biến trong đời sống, các chính sách hỗ trợ đang mở thêm cơ hội để đồng bào phát triển kinh tế. Toàn tỉnh hiện có 643 sản phẩm OCOP còn hiệu lực, gồm 2 sản phẩm 5 sao, 55 sản phẩm 4 sao và 586 sản phẩm 3 sao. Sau khi hợp nhất, có 45/86 xã đạt chuẩn nông thôn mới theo bộ tiêu chí giai đoạn 2021 - 2025.

Tuy nhiên, thu nhập của đồng bào DTTS vẫn còn khoảng cách so với mặt bằng chung của tỉnh. Thu nhập bình quân đầu người mỗi tháng của đồng bào DTTS khoảng 2,7 - 2,9 triệu đồng, trong khi bình quân toàn tỉnh khoảng 4,5 - 4,8 triệu đồng.

Sản xuất ở nhiều nơi còn nhỏ lẻ, liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chưa bền chặt; một số công trình trường học, nước sinh hoạt, y tế, văn hóa còn thiếu hoặc xuống cấp.

Đây là những vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển vùng đồng bào DTTS, đòi hỏi nguồn lực đầu tư trong giai đoạn tới phải sát thực tế hơn, tập trung vào những nhu cầu thiết yếu và khả năng phát huy lợi thế của từng vùng.

Trong các buổi làm việc với các xã miền núi, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Hồ Văn Niên luôn nhấn mạnh và đề nghị, để những kết quả đầu tư tạo chuyển biến bền vững, cần khơi dậy tinh thần tự lực, chủ động của đồng bào, giúp bà con thay đổi cách nghĩ, cách làm, tư duy sản xuất, mạnh dạn lựa chọn hướng phát triển phù hợp.

Cấp ủy, chính quyền các cấp cần sâu sát cơ sở, định hướng, hướng dẫn người dân lựa chọn mô hình sản xuất phù hợp, nâng hiệu quả kinh tế, tăng thu nhập, cải thiện cuộc sống, từng bước thoát nghèo bền vững. 

Bí thư Tỉnh ủy Hồ Văn Niên cho rằng, Nhà nước tạo điều kiện, hỗ trợ nguồn lực, nhưng người dân phải thực sự là chủ thể, chủ động vươn lên để các nguồn lực đầu tư phát huy hiệu quả lâu dài.

Tinh thần này cũng đặt ra yêu cầu mới trong thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2030. Nguồn lực cần được ưu tiên cho những địa bàn còn khó khăn, tập trung hoàn thiện hạ tầng thiết yếu, lồng ghép các nguồn vốn để đầu tư có trọng tâm, tránh dàn trải.

Sinh kế phải được đặt ở vị trí quan trọng, với những mô hình phù hợp điều kiện từng vùng, gắn với nông nghiệp, lâm nghiệp, dược liệu và sản phẩm đặc trưng. Liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cần được củng cố để nâng chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường và tạo việc làm. Đào tạo nghề cũng cần gắn với nhu cầu sử dụng lao động, giúp người dân có thêm cơ hội việc làm và chuyển đổi nghề.

Cùng với phát triển kinh tế, giáo dục, y tế, dinh dưỡng và nâng cao chất lượng dân số tiếp tục được quan tâm. Bảo tồn văn hóa cần gắn với sinh kế, nhất là phát triển du lịch cộng đồng, để những giá trị truyền thống được gìn giữ và trở thành nguồn lực cho phát triển.

Diện mạo vùng đồng bào DTTS Quảng Ngãi đang thay đổi rõ nét, từ hạ tầng, sản xuất đến đời sống. Những kết quả đạt được là nền tảng để tiếp tục đầu tư đúng trọng tâm, hỗ trợ người dân đổi mới cách làm, tăng thu nhập, từng bước thoát nghèo và vươn lên ổn định cuộc sống.