Hạn hán đe dọa vòng đời phù du trên sông Danube

Từng tạo nên cảnh tượng đẹp lung linh trên sông Danube mỗi mùa Hè, những đàn phù du khổng lồ đang đứng trước nguy cơ sụt giảm nghiêm trọng do thời tiết cực đoan. Nắng nóng kéo dài, mực nước sông xuống thấp đang đe dọa môi trường sống và có thể tác động đến vòng đời của loài côn trùng chỉ sống vài giờ sau khi trưởng thành này.

Tại Hungary, sông Danube đã trải qua một mùa Hè khắc nghiệt với nhiệt độ cao và lượng nước suy giảm mạnh. Theo các nhà sinh vật học, biến đổi về nhiệt độ và mực nước không chỉ tác động đến giao thông đường thủy hay nguồn nước, mà còn có thể làm đảo lộn chu kỳ sinh sản của phù du, vốn được xem là một chỉ dấu về “sức khỏe” của dòng sông.

Phù du có vòng đời khá đặc biệt. Sau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm phát triển dưới nước ở dạng ấu trùng, chúng chỉ có vài phút đến tối đa 24 giờ để trưởng thành, giao phối và sinh sản. Hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu con có thể cùng xuất hiện trên mặt sông vào mùa Hè, tạo nên cảnh tượng được ví như “hoa nở trên sông”, trước khi đồng loạt kết thúc vòng đời chỉ vài giờ sau đó.

Năm 2025, hiện tượng này từng xuất hiện sớm và với số lượng lớn tại Budapest. Giới nghiên cứu cho biết những đàn phù du lớn thường xuất hiện khi mực nước Danube xuống thấp. Khi nước rút, nhiều ánh sáng hơn chiếu xuống đáy sông, thúc đẩy tảo – nguồn thức ăn quan trọng của ấu trùng phù du - phát triển.

Điều đó cho thấy mối quan hệ giữa phù du và dòng sông khá phức tạp. Một khi mực nước thay đổi, hạn hán và nắng nóng trở nên cực đoan, nhiệt độ nước tăng cao có thể phá vỡ chu kỳ phát triển của loài này.

Không chỉ nhiệt độ và mực nước, hoạt động của con người cũng tác động tới cơ hội sinh sản của phù du. Sau khi trưởng thành, chúng bay lên khỏi mặt nước để giao phối. Tuy nhiên, ánh sáng nhân tạo từ các cây cầu và công trình ven sông có thể khiến chúng mất phương hướng, bay về phía bờ thay vì quay trở lại mặt nước để đẻ trứng.

Tại Budapest, các nhà nghiên cứu đã lắp hệ thống đèn màu xanh trên một số cây cầu nhằm giữ đàn phù du ở phía trên dòng sông, giúp chúng hoàn thành quá trình sinh sản.

Năm nay, trong một đợt nắng nóng dữ dội, Budapest đã tắt hệ thống chiếu sáng trang trí tại nhiều công trình nổi tiếng. Biện pháp này chủ yếu nhằm tiết kiệm năng lượng trong bối cảnh nhiệt độ lên tới 40-42 độ C và mực nước Danube xuống mức thấp kỷ lục, nhưng lại góp phần giữ lại những cảnh tượng đẹp ngắn ngủi về sự tồn tại của những đàn phù du bé nhỏ. 

Phù du từng biến mất khỏi Danube trong khoảng 4 thập kỷ do ô nhiễm, trước khi quay trở lại từ năm 2012 khi chất lượng nước được cải thiện nhờ các nhà máy xử lý nước thải.

Sự trở lại của chúng từng được xem là dấu hiệu tích cực đối với hệ sinh thái Danube. Nhưng hiện nay, những đàn phù du lại trở thành lời nhắc nhở về một thách thức khác: một dòng sông có thể hồi phục sau ô nhiễm, nhưng vẫn dễ bị tổn thương trước những biến động ngày càng cực đoan của khí hậu.