Bảo vệ quyền con người, quyền sở hữu tài sản trong tố tụng hình sự

Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ngãi đề nghị làm rõ quyền của người bị buộc tội, căn cứ thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm và trách nhiệm bồi thường khi thu hồi tài sản trái pháp luật.

Chiều 27/10, tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận tại hội trường về dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi); dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội.

Tại phiên thảo luận hội trường về dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Ủy viên chuyên trách Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội Hoàng Văn Nghĩa - Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi đề nghị chỉnh lý hai nội dung.

Cụ thể, tại Điểm s, Khoản 1, Điều 4, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa đề nghị chỉ sử dụng cụm từ “Tự nguyện nhận tội”, bỏ vế “chấp nhận hình phạt được đề nghị”, nhằm bảo đảm quyền của người bị buộc tội và khẳng định thẩm quyền quyết định hình phạt thuộc về Tòa án.

Tại Điều 12, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa đề nghị thay cụm từ “bảo hộ” bằng “bảo vệ và bảo đảm” quyền con người, quyền công dân trong tố tụng hình sự, bảo đảm thống nhất với Hiến pháp năm 2013 và thể hiện đầy đủ trách nhiệm của Nhà nước trong bảo vệ các quyền này.

Góp ý bằng văn bản đối với dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Quảng Ngãi Hà Thị Anh Thư đề nghị quy định rõ điều kiện, thời điểm và hậu quả pháp lý khi bị can, bị cáo rút lại lời nhận tội hoặc Tòa án không chấp nhận áp dụng thủ tục tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị.

Bị can, bị cáo phải được người bào chữa tư vấn đầy đủ trước khi quyết định nhận tội; khi chuyển sang thủ tục thông thường, phải bảo đảm đầy đủ quyền bào chữa, quyền tranh tụng và nguyên tắc suy đoán vô tội.

Đại biểu Hà Thị Anh Thư cũng đề nghị quy định nguyên tắc không sử dụng lời nhận tội và những nội dung trao đổi được hình thành riêng trong quá trình đề nghị áp dụng thủ tục này làm căn cứ buộc tội khi thủ tục không được chấp nhận hoặc bị chấm dứt, trừ trường hợp có căn cứ pháp luật độc lập.

Theo đại biểu, nếu không có cơ chế bảo vệ này, người bị buộc tội có thể e ngại rút lại lời nhận tội, kể cả khi lời nhận tội không chính xác hoặc không thực sự tự nguyện.

Đối với người bị hại, đại biểu Hà Thị Anh Thư đề nghị bảo đảm quyền được thông tin, trình bày ý kiến và yêu cầu bồi thường. Việc bị can, bị cáo nhận tội không có nghĩa là người bị hại đã đồng ý với mức bồi thường; trường hợp người bị hại không đồng ý, cần có cơ chế giải quyết yêu cầu dân sự rõ ràng.

“Thủ tục có thể được rút gọn, nhưng quyền lợi của người bị hại không thể bị rút gọn theo”, đại biểu Hà Thị Anh Thư nêu rõ.

Góp ý bằng văn bản đối với dự thảo Nghị quyết thí điểm cơ chế thu hồi, xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Quảng Ngãi Hà Thị Anh Thư đề nghị làm rõ căn cứ thu hồi tài sản, trách nhiệm chứng minh mối liên hệ giữa tài sản và tội phạm, đồng thời có cơ chế bảo vệ người thứ ba ngay tình trong các giao dịch hợp pháp.

Đại biểu Hà Thị Anh Thư cũng đề nghị quy định rõ cơ chế phối hợp xử lý tài sản khi vụ án hình sự được phục hồi, tránh thu hồi hai lần đối với cùng một tài sản.

Trường hợp kê biên, phong tỏa hoặc thu hồi trái pháp luật, cần xác định cụ thể trách nhiệm hoàn trả tài sản, khôi phục quyền sở hữu và bồi thường thiệt hại.

Bên cạnh đó, việc tổng kết thời gian thí điểm cần đánh giá không chỉ hiệu quả thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm mà còn cả việc bảo vệ quyền sở hữu và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.