Đừng để điểm số, thành tích và kỳ vọng trở thành áp lực đối với học sinh

- Mỗi mùa thi đi qua đều mang theo những cung bậc cảm xúc khác nhau. Có niềm vui, có sự tiếc nuối và cả những áp lực vô hình đang đè nặng lên nhiều học sinh. Làm thế nào để các em đón nhận kết quả thi với tâm thế tích cực và vững vàng hơn?

Sau khi kết quả tuyển sinh vào lớp 10 được công bố, sự quan tâm của phụ huynh và học sinh trên địa bàn tỉnh tiếp tục hướng về kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Đây cũng là thời điểm hơn 21.000 thí sinh Quảng Ngãi đang mong ngóng kết quả của kỳ thi được xem là dấu mốc quan trọng của tuổi học trò. Những ngày này, các em đang hồi hộp chờ đợi kết quả, chờ đợi những con số sẽ xuất hiện trên bảng điểm và phần nào quyết định cánh cửa tương lai phía trước.

Thế nhưng, cùng với sự chờ đợi này là không ít lo lắng, áp lực. Bởi ai cũng mong muốn đạt được kết quả tốt nhất. Các em mong làm vui lòng cha mẹ, thầy cô. Gia đình kỳ vọng con em mình đỗ vào trường đại học mơ ước. Nhà trường mong học sinh đạt thành tích cao. Và đôi khi, chính những kỳ vọng đó lại vô tình trở thành gánh nặng đè lên vai các em.

Mỗi mùa thi đi qua, bên cạnh những nụ cười hạnh phúc vì đạt kết quả như mong muốn, vẫn có những ánh mắt buồn, những giọt nước mắt thất vọng vì điểm số không được như kỳ vọng. Có em tiếc nuối vì thiếu vài phần điểm để vào ngành học yêu thích. Có em lo lắng vì kết quả thấp hơn bạn bè. Thậm chí có em rơi vào trạng thái căng thẳng, mất phương hướng khi nghĩ rằng một kỳ thi chưa thành công đồng nghĩa với việc tương lai đã khép lại.

Nhưng thực tế không phải như vậy. Điểm thi không phải là dấu chấm hết. Một kỳ thi càng không phải là thước đo duy nhất để đánh giá giá trị, năng lực hay tương lai của một con người.

Trong bối cảnh tuyển sinh đại học hiện nay, cơ hội dành cho học sinh ngày càng rộng mở. Ngoài kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông, nhiều trường đại học vẫn còn xét tuyển bằng học bạ, đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, xét tuyển kết hợp hoặc nhiều phương thức linh hoạt khác. Điều đó cho thấy hệ thống giáo dục đang từng bước tạo ra nhiều cánh cửa để học sinh lựa chọn, thay vì chỉ tập trung vào một con đường duy nhất.

Các chuyên gia tuyển sinh cũng nhiều lần khẳng định rằng điều quan trọng nhất sau khi biết điểm thi không phải là tiếc nuối hay tự trách bản thân, mà là thái độ bình tĩnh nhìn nhận thực tế, đánh giá đúng năng lực và chủ động tìm kiếm những cơ hội phù hợp.

Có thể ngành học mà các em từng mơ ước chưa phải là lựa chọn duy nhất. Có thể ngôi trường dự định ban đầu không phải là nơi duy nhất giúp các em thành công. Điều quan trọng hơn cả là lựa chọn được môi trường phù hợp với khả năng, sở thích và định hướng nghề nghiệp của bản thân.

Bởi trên hành trình trưởng thành, thành công không chỉ được quyết định bởi việc chúng ta bắt đầu ở đâu, mà còn bởi cách chúng ta nỗ lực và phát triển như thế nào trong suốt chặng đường phía trước. Nhìn rộng hơn, áp lực thi cử hiện nay không chỉ đến từ bản thân học sinh mà còn xuất phát từ những kỳ vọng của người lớn.

Trong nhiều năm qua, thành tích học tập và điểm số vẫn luôn được xem là tiêu chí hàng đầu để đánh giá học sinh. Nhiều bậc phụ huynh dành rất nhiều thời gian, công sức và tiền bạc để đầu tư cho việc học của con. Các lớp học thêm ngày càng nhiều. Lịch học của học sinh ngày càng dày đặc. Không ít em phải học từ sáng đến tối, từ trường chính khóa đến các lớp phụ đạo, luyện thi.

Tuy nhiên, phần lớn thời gian vẫn tập trung vào việc tiếp thu kiến thức sách vở, trong khi các hoạt động thể thao, nghệ thuật, kỹ năng sống hay trải nghiệm thực tế lại chưa được quan tâm tương xứng.

Điều đáng nói là khi điểm số trở thành thước đo chủ yếu, nhiều học sinh dần hình thành tâm lý sợ thất bại. Các em lo lắng mỗi lần kiểm tra, áp lực mỗi lần thi cử. Một số em học không phải vì yêu thích tri thức mà vì sợ làm cha mẹ thất vọng, sợ bị so sánh với bạn bè hoặc sợ bị đánh giá là kém cỏi.

Áp lực kéo dài dễ khiến các em rơi vào trạng thái căng thẳng, mệt mỏi, mất động lực học tập. Thậm chí có những trường hợp để lại hậu quả đáng tiếc về tâm lý sau mỗi mùa thi.

Vì vậy, thời điểm công bố điểm thi cũng là lúc các bậc phụ huynh cần thể hiện vai trò đồng hành của mình hơn bao giờ hết. Nếu con đạt kết quả tốt, hãy chia sẻ niềm vui nhưng đừng tạo thêm áp lực phải tiếp tục đứng đầu hay phải hoàn hảo hơn nữa. Nếu con chưa đạt được như mong muốn, điều các em cần nhất không phải là những lời trách móc hay thất vọng, mà là sự động viên, thấu hiểu và định hướng.

Mỗi đứa trẻ là một cá thể khác nhau, có năng lực, sở trường và tốc độ phát triển khác nhau. Không phải ai cũng phù hợp với cùng một ngành nghề, một trường đại học hay một con đường giống nhau.

Có những người thành công từ giảng đường đại học. Nhưng cũng có những người thành công từ giáo dục nghề nghiệp, từ lao động kỹ thuật, từ khởi nghiệp hoặc từ những lĩnh vực mà trước đây họ chưa từng nghĩ tới. Điều quan trọng là tìm được con đường phù hợp nhất với bản thân.

Cha mẹ không thể đi thay con suốt cuộc đời. Nhưng cha mẹ có thể trở thành điểm tựa để con đủ tự tin bước tiếp khi gặp khó khăn, đủ bản lĩnh để đứng lên sau những lần vấp ngã và đủ niềm tin để tiếp tục theo đuổi ước mơ của mình.

Chỉ ít ngày nữa, điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông sẽ được công bố. Chắc chắn sẽ có những em vui mừng vì đạt kết quả như mong đợi. Nhưng cũng sẽ có những em chưa đạt được mục tiêu đã đặt ra.

Dù kết quả như thế nào, xin đừng để điểm số trở thành gánh nặng, đừng để thành tích trở thành áp lực. Và càng không nên để những kỳ vọng vô tình trở thành rào cản khiến các em đánh mất niềm tin vào bản thân. Một kỳ thi có thể mở ra hoặc khép lại một cánh cửa, nhưng không quyết định toàn bộ tương lai của một con người.

Điều mà các em cần sau mùa thi không chỉ là một bảng điểm đẹp, mà còn là sự yêu thương, chia sẻ và đồng hành từ gia đình, nhà trường và xã hội.

Hãy để mỗi học sinh hiểu rằng phía trước vẫn còn rất nhiều cơ hội. Rằng mỗi người đều có một con đường riêng để trưởng thành và thành công. Và rằng, dù điểm số có như thế nào đi nữa, các em vẫn luôn xứng đáng nhận được sự tin tưởng, động viên và yêu thương từ những người thân yêu nhất.

Bởi sau tất cả, điều quan trọng không phải là các em đạt được bao nhiêu điểm trong một kỳ thi, mà là các em sẽ trở thành người như thế nào trên hành trình dài của cuộc sống.